Trong quá trình đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ đất nước, nhân dân ta thường phải chiến đấu trong hoàn cảnh gian khổ, ác liệt, với so sánh tương quan lực lượng hết sức chênh lệch. Tuy vậy, với ý chí và lòng quyết tâm, trong mọi hoàn cảnh, người Việt Nam đã sáng tạo nên phương thức chiến tranh nhân dân, huy động sức mạnh toàn dân đánh giặc, nhằm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy yếu chống mạnh”, tạo nên nét độc đáo, đặc sắc về nghệ thuật quân sự Việt Nam. Đó chính là nguyên nhân cơ bản, nguồn gốc sâu xa của mọi thắng lợi trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm, giữ vững độc lập, chủ quyền của quốc gia - dân tộc.
Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã để lại một kho tàng tri thức quân sự vô giá, hàm chứa trong đó những quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc để từ đó có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu về kế sách dựng nước và giữ nước, là cơ sở quan trọng để mỗi người dân Việt Nam hôm nay và mai sau có thể nghiên cứu, thấu hiểu và không ngừng khai thác, vận dụng có hiệu quả vào nhiệm vụ xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Đáp ứng yêu cầu của đông đảo bạn đọc, cuối những năm 90 của thế kỷ XX, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (nay là Viện Lịch sử quân sự) đã triển khai nghiên cứu, biên soạn lịch sử quân sự Việt Nam từ khởi nguồn đến cuối thế kỷ XX.
Vào năm 1999, tập 1 của bộ sách Lịch sử quân sự Việt Nam đã ra mắt bạn đọc. Các năm sau đó, tập 2, tập 3, tập 4, tập 5, tập 8, tập 9, tập 11, tập 12 đã lần lượt được xuất bản. Năm 2014, các tập cuối cùng gồm tập 6, tập 7, tập 10, tập 13, tập 14 được hoàn thành và ra mắt bạn đọc. Như vậy, sau khoảng 20 năm tiến hành nghiên cứu, biên soạn với sự hợp tác tích cực của các cơ quan, các nhà nghiên cứu hàng đầu của giới sử học nước nhà và sự nỗ lực của tập thể cán bộ nghiên cứu của Viện Lịch sử quân sự, năm 2014, bộ sách Lịch sử quân sự Việt Nam 14 tập đã được ra mắt bạn đọc hoàn chỉnh. Năm 2019, được sự đồng ý của Thủ trưởng Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự đã tiến hành chỉnh sửa, bổ sung, tái bản toàn bộ 14 tập của bộ Lịch sử quân sự Việt Nam. Đây là công trình nghiên cứu đồ sộ, công phu, có giá trị khoa học và thực tiễn, phục dựng lại toàn bộ hoạt động quân sự của dân tộc trong các cuộc chiến tranh chống xâm lược, bảo vệ Tổ quốc, cũng
như những cố gắng mở nước của cha ông và các cuộc nội chiến từ thời Hùng Vương - An Dương Vương cho đến ngày nay theo lịch đại trên tất cả các mặt.