“Vốn tự nhiên được hiểu là những tài nguyên mà chúng ta có thể dễ dàng nhận biết và đo lường như đất, nước, khoáng sản, rừng, thủy sản, hệ sinh thái và những gì hình thành nên sinh quyển trái đất, cung cấp hàng hóa và dịch vụ cần thiết cho sự sống, sự thịnh vượng, đồng thời là cơ sở cho mọi hoạt động kinh tế của con người” (OECD). Trong thực tiễn, vốn tự nhiên là nguồn lực quan trọng của tăng trưởng, phát triển kinh tế, đặc biệt là nông, lâm, ngư, diêm nghiệp. Trong nền kinh tế xanh, vốn tự nhiên được coi là nền tảng cho sự phát triển bền vững. Vốn tự nhiên không chỉ là nguồn lực đầu vào mà còn là cả kết quả đầu ra được bảo toàn và phát triển cho chu trình kinh tế mới tiếp theo. Trong những thập kỷ qua, các chiến lược, chính sách phát triển và tăng trưởng kinh tế chủ yếu tập trung vào việc tích lũy nhanh vốn vật chất, tài chính và con người, mà thiếu quan tâm đến việc bảo vệ vốn tự nhiên. Điều này đã dẫn đến tình trạng cạn kiệt và suy thoái của vốn tự nhiên, gây ra những tác động tiêu cực đến cuộc sống của con người hiện tại và tương lai.

Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội quan trọng trong những năm qua, như tốc độ tăng trưởng GDP được duy trì, tỷ lệ đói nghèo giảm nhanh, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện. Tuy nhiên, đặc trưng cơ bản của quá trình phát triển kinh tế của nước ta vẫn là dựa vào khai thác tài nguyên, phát triển chưa vững chắc, thiếu bền vững. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng cạn kiệt tài nguyên, suy thoái môi trường, phá hủy các hệ sinh thái quan trọng. Một nguyên nhân cơ bản của tình trạng kém bền vững này là nguồn vốn tự nhiên của đất nước chưa được quan tâm quản lý, bảo vệ và phát triển một cách đầy đủ và hợp lý.

Sông Cả là một lưu vực lớn ở vùng Bắc Trung Bộ, có diện tích lưu vực 17.900 km² phân bố trên lãnh thổ 2 quốc gia Việt Nam và Lào. Ở Việt Nam, sông Cả nằm trên địa giới hành chính của 3 tỉnh: Nghệ An, Hà Tĩnh và Thanh Hoá. Nguồn tài nguyên thiên nhiên trên lưu vực sông Cả hết sức đa dạng và phong phú như: tài nguyên rừng, khoáng sản, nông nghiệp - thuỷ sản… Có thể nói, sông Cả có vai trò đặc biệt quan trọng cho phát triển nông nghiệp, an ninh quốc phòng đối với các tỉnh trong lưu lưu vực nói riêng, vùng Bắc Trung Bộ và cả nước nói chung. Cùng với sự phát triển của đất nước, nền kinh tế của các tỉnh trong lưu vực sông Cả cũng có những bước đột phá mạnh mẽ, cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch dần theo hướng công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp. Sự phát triển kinh tế - xã hội cùng với áp lực tăng dân số đi kèm với khai thác, sử dụng vốn tự nhiên chưa hợp lý đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến vốn đất, nước khu vực này: Vốn đất có tiềm năng, nhưng đang thoái hoá và ô nhiễm mạnh: đất nông nghiệp đã tồn dư lượng phân bón hoá học và hoá chất bảo vệ thực vật khá lớn, nhiều nơi ô nhiễm môi trường đất, nước khá nghiêm trọng; Vốn nước rất phong phú với tổng lượng dòng chảy trung bình năm khoảng 26,8.10⁹ m³, nhưng do khai thác, sử dụng các hồ chứa nước trên thượng nguồn và sử dụng nước trong sản xuất công nghiệp, trong sinh hoạt nhân sinh chưa hợp lý đã làm cho vùng đồng bằng trũng, đồng bằng ven biển bị xâm nhập mặn và môi trường nước ở những vùng xung quanh nhà máy, khu vực khai thác khoáng sản, bệnh viện, đô thị bị ô nhiễm. Mặc dù khá nhiều các chính sách về quản lý vốn tự nhiên (đất, nước), bảo vệ môi trường được ban hành và triển khai thực hiện trong thời gian qua, nhưng các nguồn vốn này vẫn tiếp tục bị khai thác quá mức, ô nhiễm môi trường tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng đến khả năng tự phục hồi của các nguồn vốn.

Do đó, để kịp thời có những giải pháp nhằm phát triển kinh tế hài hòa với thiên nhiên, góp phần phục hồi, duy trì và phát triển nguồn vốn tự nhiên, giảm ô nhiễm và suy thoái tài nguyên và môi trường cho lưu vực sông Cả. Cuốn sách: “Bảo tồn, phát triển vốn tự nhiên phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững ở hạ lưu sông Cả” do TS. Nguyễn Thị Bích Nguyệt làm chủ biên, sẽ làm rõ được cơ sở lý luận về bảo tồn phát triển vốn tự nhiên phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững; phân tích thực trạng bảo tồn, phát triển vốn tự nhiên và các nhân tố ảnh hưởng đến bảo tồn, phát triển vốn tự nhiên phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững vùng hạ lưu sông Cả; từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát triển vốn tự nhiên đất, nước phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững vùng hạ lưu sông Cả.