Với mục tiêu củng cố vị thế của Ấn Độ như một cường quốc khu vực và là đối trọng với ảnh hưởng chiến lược của Trung Quốc, “Chính sách Hành động hướng Đông” là một nỗ lực của Chính phủ Ấn Độ, là sự kế thừa được Thủ tướng Narendra Modi chuyển thể từ “Chính sách hướng Đông” do cựu Thủ tướng Narasimha Rao khởi xướng vào năm 1991. Được khởi xướng vào năm 1991, chính sách hướng Đông của Chính phủ Ấn Độ đã đánh dấu một sự thay đổi chiến lược trong quan điểm của Ấn Độ về thế giới. Nó được phát triển và ban hành dưới thời chính phủ của Thủ tướng Narasimha Rao (1991-1996) và được các chính quyền kế tiếp của Thủ tướng Atal Bihari Vajpayee (1998-2004) và Thủ tướng Manmohan Singh (2004-2014) theo đuổi nghiêm ngặt. AEP được Thủ tướng Narendra Modi đưa ra năm 2014 sau khi ông lên nắm chính quyền đang hướng tới mục tiêu phát triển mối quan hệ kinh tế và chiến lược sâu rộng với các quốc gia ở phía đông, là một sự kế thừa cho chính sách hướng Đông.

AEP ra đời trong bối cảnh trong nước và sự phát triển của tình hình thế giới. AEP ra đời đánh dấu sự thay đổi chiến lược trong quan điểm của Ấn Độ về thế giới. Các mục tiêu trong AEP hướng tới việc can dự sâu hơn vào châu Á, nâng cao vị thế và vai trò quốc gia nhằm làm giảm ảnh hưởng của Trung Quốc. Các mục tiêu của AEP cũng sẽ dịch chuyển từ chú trọng hợp tác về kinh tế sang hợp tác an ninh, quốc phòng nhằm tạo ra một sự cân bằng chiến lược với Trung Quốc. Trong số các mục tiêu này, mục tiêu kiềm chế Trung Quốc thông qua việc hạn chế ảnh hưởng ngày càng tăng của nước này với các nước ASEAN. Đối với Ấn Độ, AEP chính là công cụ ngoại giao để tham gia tích cực vào phát triển kinh tế, văn hóa, chiến lược, quốc phòng với các nước Đông Nam Á và hơn thế nữa, để cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc ở Đông Nam Á.

Trong quá trình triển khai AEP, có thể thấy các nhân tố nước lớn có tác động tới mục tiêu và nội dung chính sách AEP như thúc đẩy hợp tác kinh tế, quan hệ văn hóa và phát triển mối quan hệ chiến lược với các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thông qua sự tham gia liên tục ở cấp độ song phương, khu vực và đa phương, từ đó tăng cường kết nối theo nghĩa rộng nhất, bao gồm cả quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa và nhân dân. Nó cung tác động tới việc nâng cao vị thế của Ấn Độ như một cường quốc khu vực và đối trọng, cân bằng trước ảnh hưởng chiến lược ngày càng tăng của Trung Quốc. Về nội dung, nhân tố nước lớn tác động tới việc thiết lập lại ảnh hưởng của Ấn Độ ở Ấn Độ Dương; thúc đẩy mối quan hệ kinh tế, văn hóa và chiến lược với các quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương thông qua sự tham gia liên tục ở cấp độ khu vực, song phương và đa phương; tăng cường sự tương tác giữa khu vực Đông Bắc với các nước láng giềng phía đông của Ấn Độ thông qua kết nối cơ sở vật chất, phát triển cơ sở hạ tầng, phát triển thương mại…

Để nghiên cứu, làm rõ tác động của các nước lớn đến chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ và đưa ra các kiến nghị chính sách cho Việt Nam, Viện Nghiên cứu Ấn Độ và Tây Nam Á đã tiến hành Đề tài nghiên cứu cấp Bộ: “Tác động của các nước lớn đến chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ” trong đó tập trung vào các nội dung chính, bao gồm: (i) Làm rõ khái niệm về các nước lớn và chính sách của các nước lớn đối với Ấn Độ; (ii) Đánh giá tác động từ các nước lớn tới chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ về sự ra đời của chính sách; mục tiêu của chính sách; phương thức triển khai; (iii) Đánh giá, dự báo tác động về ảnh hưởng các nước lớn đối với chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ và rút ra hàm ý cho Việt Nam. Chuyên khảo “Tác động của các nước lớn đến chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ” là kết quả của chương trình nghiên cứu trên được xuất bản với mong muốn cung cấp những tài liệu tham khảo về chủ đề này tới đông đảo bạn đọc quan tâm.